Episode 288 : การปกครองตน
ท่านผู้อ่านทุกท่าน ถ้าถามว่า “ในการปกครองตนเองนั้น ทำอะไรดีที่สุด ?”
เรามาลองฟังหลักการของพระพุทธเจ้า ว่าเราควรจะทำอย่างไรเป็นอย่างแรกในตัวเรา
สิ่งที่ควรทำอย่างแรกในตัวเรา สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสไว้ว่า
ผันทะนัง จะปะลัง จิตตัง
ทุรักขัง ทุนนิวาระยัง
อุชุง กะโรติ เมธาวี
อุสุกะโรวะ เตชะนัง
พระองค์ได้ตรัสว่า “นักปราชญ์ พึงหัด หรือดัดจิต หรือบังคับจิต ที่ดิ้นรน ที่กวัดแกว่ง ที่รักษายาก ที่ห้ามยาก ให้ตรงได้ เหมือนนายช่างศรดัดลูกศรฉันนั้น” ธรรมดาจิตของคนเรานั้นดิ้นรน “ผันทะนัง - ดิ้นรน” และลนลานไปหาที่ทั้งนั้น ลนลานไปหาเรื่องทั้งนั้น เพราะฉะนั้นเมื่อจิตของเราดิ้นรนก็นำความเดือดร้อนมาให้ และบางทีตัวไปไม่ได้ จิตไป บางทีขาเดินไม่ทัน จิตไปก่อนแล้ว นี่เขาเรียกว่า จิตมันดิ้นรน
กวัดแกว่ง จิตของเรามันแกว่งไปแกว่งมา บรรดาในโลกนี้ว่าอะไรวิ่งเร็ว อะไรขายาว จิตแวบเดียวเท่านั้นเอง ช่วงของจิตนั้นเป็นมันเป็นช่วงที่ยาวที่สุด ยาวกว่าขาของพาหนะหรือสรรพสัตว์ทั้งหลาย เพราะมันกวัดแกว่ง
รักษายาก คือรักษาให้ดีก็ยาก เป็นแผลอารมณ์แล้วรักษาให้หายก็ยาก มันเป็นแผลเป็นอยู่อย่างนั้น เจ็บด้วยเรื่องรัก เจ็บในเรื่องโกรธ เจ็บในเรื่องโลก เจ็บแล้วรักษาไม่ได้ รักษาไม่หาย เป็นแผลทางจิตจเสมอ
ห้ามยาก จิตนี่ห้ามยาก จะให้มันอยู่ มันไปสียแล้ว แม้แต่ผูกไว้กับลมหายใจมันก็ไปเสียแล้ว มันเบาเหลือเกิน แต่ที่ที่ไปนั้น อันตรายทั้งหมด เป็นเรื่องที่อันตรายทั้งหมดเลย
คนมีปัญญา เขารักษาจิต ดัดจิต เหมือนนายช่างศรดัดลูกศร คนที่จิตดิ้นรน กวัดแกว่ง รักษายาก ห้ามยาก จะทำอะไรก็ไม่ได้ ก็เหมือนลูกศรที่คดงอ วิธีการดัดลูกศรก็คือ เอาไฟมาลน เอาโคลนมาทา และ มีเครื่องกำกับ จิตของเราทุกคนก็เหมือนกัน
สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ให้วิธีฝึกหัดดัดจิตเอาไว้แล้ว ด้วยอารมณ์ของสมถกัมมัฏฐาน ๔๐ อารมณ์ แต่หลากไปด้วยอุปเท่ห์ หรือเล่ห์กลที่จะดัดจิตมากมาย นอกจากนั้นยังให้วิปัสสนากัมมัฏฐาน น้อยที่สุดก็ให้เราคิดว่า “อนิจจัง ทุกขา อนัตตา” นี่เป็นหหลักการง่าย ๆ
ถ้าเรารู้จักดังนี้แล้ว เราก็ดัดจิตได้ เราดัดจิตด้วยอารมณ์ของสมถกัมมัฏฐาน จิตตรงแล้ว เราก็ใช้วิปัสสนากัมมัฏฐานเสียบเป็นหัวลูกศร ยิงไปสู่อนัตตา ตรงนี้แหละที่ท่านทั้งหลาย เป็นความแม่นยำของบัณฑิตของนักปราชญ์ นี่แหละคือหน้าที่ที่จะพึงกระทำให้จิตมีความแม่นยำ
คำสอนของพระพุทธเจ้านั้น บางคำสอนเปรียบเหมือนเอาไฟมาลน คือมันดูร้อน บางคำสอนเป็นเรื่องเย็น เหมือนเอาโคลนมาทา เช่น อสุภกัมมัฏฐาน ๑๐ ประการ คือ ซากศพ พิจารณาโดยหลักแห่ง ๑๐ ประการนั้น ที่ขาด ที่เน่า ที่เหม็น ที่พอง ที่เขียวนั้น มันร้อนใจนะ แต่ถ้าเราทำได้แล้ว มันจะมาสู่ความเย็นใจ
อารมณ์กัมมัฏฐานบางอย่างเป็นอารมณ์เย็นใจ เช่น อนุสติ ๑๐ ประการ ถ้าเราได้ฝึกปฏิบัติอย่างนี้แล้ว นั่นแหละเป็นหน้าที่ของบัณฑิต
ท่านทั้งหลายอยากมีความสุข ก็จงฝึกจิตของท่าน ให้เหมือนนายช่างศรดัดลูกศรให้ตรงได้ และให้แหลมคมได้ ดั่งที่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้แสดงไว้นี้
พระเทพปฏิภาณวาที
“เจ้าคุณพิพิธ”
View : 0Share :
Write comment