สงครามเย็นจากเบื้องล่าง

ประวัติศาสตร์สงครามเย็นของไทยไม่ได้มีเพียงการแข่งขันระหว่างมหาอำนาจ การต่อสู้ของรัฐกับคอมมิวนิสต์ หรือบทบาทของผู้นำทางการเมืองเท่านั้น หากยังมีเรื่องราวของชาวนา ชาวบ้าน นักศึกษา ปัญญาชน และสามัญชนจำนวนมากที่เข้าไปมีส่วนร่วมกับความขัดแย้งทางความคิดและการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองของยุคสมัย

สงครามเย็นจากเบื้องล่าง รวบรวมบทความที่พาผู้อ่านย้อนสำรวจประวัติศาสตร์พรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.) และการเมืองไทยในยุคสงครามเย็น ผ่านมุมมองที่ให้ความสำคัญกับผู้คนซึ่งมักอยู่ชายขอบของเรื่องเล่ากระแสหลัก ตั้งแต่การก่อร่างของขบวนการคอมมิวนิสต์ การเคลื่อนไหวของ พคท. ในภูมิภาคต่าง ๆ ผลสะเทือนหลังเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 ไปจนถึงการปรับแนวคิดมาร์กซให้เข้ากับสังคมและวัฒนธรรมท้องถิ่น

หนึ่งในประเด็นสำคัญคือการสำรวจการเคลื่อนไหวของคอมมิวนิสต์ในภาคอีสานตั้งแต่ยุคเริ่มแรกจนถึงการล่มสลาย รวมถึงบทบาทของชาวเวียดนามและชาวจีนคอมมิวนิสต์ ตลอดจนการศึกษานิตยสาร ไฟลามทุ่ง ซึ่งสะท้อนความพยายามนำแนวคิดทางการเมืองมาผสมผสานกับภาษา วิถีชีวิต และวัฒนธรรมของผู้คนในภาคใต้

อีกด้านหนึ่ง หนังสือยังพาไปพบเรื่องราวของ “ผู้มีบุญ” ในอีสาน ผ่านกรณีของ ศิลา วงศ์สิน และภาพชีวิตของประชาชนผู้ยากไร้ที่พยายามเรียกร้องความเป็นธรรม ก่อนจะถูกตีความและปราบปรามภายใต้บรรยากาศแห่งความหวาดกลัวคอมมิวนิสต์ในยุคสงครามเย็น

นี่จึงไม่ใช่เพียงประวัติศาสตร์ของ พคท. แต่คือการกลับไปมองสงครามเย็นจากระดับพื้นดิน เพื่อทำความเข้าใจว่าคนธรรมดาเคยคิด ฝัน ต่อสู้ และพยายามเปลี่ยนแปลงสังคมที่พวกเขาอาศัยอยู่อย่างไร